Trong niềm vui và tâm tình tạ ơn Thiên Chúa, cộng đoàn Dân Chúa được mời gọi tìm hiểu ý nghĩa đích thực của biến cố này: Giáo hội đã thực hiện những công việc gì? Tiến trình phong Chân phước và phong Thánh sẽ tiếp tục như thế nào? Và đặc biệt, cuộc đời của Đức cha Lambert có thể giúp chúng ta sống đức tin hôm nay ra sao?

I. TỪ HÀNH TRÌNH CHUẨN BỊ ĐẾN CUỘC ĐIỀU TRA CẤP GIÁO PHẬN

1. Một hành trình được chuẩn bị trong nhiều năm

Án phong Chân phước và phong Thánh Đức cha Pierre Lambert de La Motte là kết quả của một hành trình chuẩn bị lâu dài, với sự hướng dẫn của Hội đồng Giám mục Việt Nam, sự cộng tác của các Giáo hội địa phương có liên hệ, Hội Thừa sai Paris và nhiều chuyên viên thuộc các lĩnh vực lịch sử, thần học và giáo luật.

Ngày 25/6/2009, trong chuyến viếng thăm Ad Limina tại Rôma, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã trình bày với Bộ Phong thánh ước nguyện xúc tiến án phong Chân phước cho một số chứng nhân đức tin, trong đó có hai vị Giám mục Đại diện Tông tòa tiên khởi: Đức cha François Pallu và Đức cha Pierre Lambert de La Motte.

Tháng 3/2018, Hội đồng Giám mục Việt Nam quyết định chính thức xúc tiến việc lập hồ sơ cho hai vị. Đức Tổng Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên được giao phụ trách hồ sơ Đức cha Pallu, còn Đức Giám mục Giuse Đỗ Mạnh Hùng được giao phụ trách hồ sơ Đức cha Lambert.

Một vấn đề giáo luật quan trọng cần được giải quyết là thẩm quyền tiến hành cuộc điều tra.

Theo nguyên tắc chung của Giáo hội, Giám mục có thẩm quyền tiến hành cuộc điều tra là vị Giám mục nơi Tôi tớ Chúa qua đời.

Đức cha Lambert qua đời ngày 15/6/1679 tại Ayutthaya, Thái Lan, thuộc lãnh thổ Tổng Giáo phận Bangkok ngày nay. Vì thế, muốn tiến hành cuộc điều tra tại Giáo phận Phan Thiết, cần có sự đồng ý của vị Tổng Giám mục Bangkok và sự chấp thuận của Bộ Phong Thánh.

Ngày 18/5/2020, Đức Hồng y Francis Xavier Kriengsak Kovithavanij, Tổng Giám mục Bangkok, đã đồng ý bằng văn bản về việc xin chuyển thẩm quyền điều tra.

Sau đó, hồ sơ được gửi đến Bộ Phong Thánh tại Rôma. Theo các văn kiện của Án, ngày 12/01/2023, Bộ đã chấp thuận để Giám mục Giáo phận Phan Thiết tiến hành cuộc điều tra cấp giáo phận.

Ngày 13/01/2024, tại Trung tâm Thánh Mẫu Tàpao, phiên khai mạc cuộc điều tra đã được cử hành trọng thể.

2. Gần ba năm nghiên cứu và thu thập chứng cứ

Từ thời điểm khai mạc đến ngày bế mạc 13/11/2026, các thành viên được giao trách nhiệm đã thực hiện nhiều công việc theo quy định của Giáo hội.

Các chuyên viên lịch sử tìm kiếm, thu thập và nghiên cứu những tài liệu liên quan đến cuộc đời và sứ mạng của Đức cha Lambert tại các văn khố.

Các chuyên viên thần học nghiên cứu những trước tác của ngài, nhằm xác định xem các nội dung ấy có phù hợp với đức tin và luân lý Công giáo hay không.

Những người có trách nhiệm trong cuộc điều tra cũng thực hiện các công việc cần thiết để thu thập và thẩm tra chứng cứ về đời sống, các nhân đức và danh tiếng thánh thiện của vị Tôi tớ Chúa.

Đây không đơn thuần là công việc nghiên cứu lịch sử. Cuộc điều tra phải được thực hiện một cách khách quan, chính xác, trung thành với sự thật và tuân thủ các quy định của Giáo hội.

Ngày 13/11/2026, tại Trung tâm Thánh Mẫu Tàpao, cuộc điều tra cấp giáo phận chính thức được bế mạc. Hồ sơ được hoàn tất và niêm phong theo các thủ tục quy định, để chuyển đến Bộ Phong Thánh tại Rôma.

Như vậy, nghi thức bế mạc này đánh dấu việc hoàn tất cuộc điều tra cấp giáo phận, chứ không phải việc Giáo hội đã tuyên bố Đức cha Lambert là một vị thánh.

II. TỪ TÀPAO ĐẾN RÔMA: GIÁO HỘI TIẾP TỤC PHÂN ĐỊNH

1. Giáo hội phong thánh để làm gì?

Trước khi tìm hiểu những bước tiếp theo, chúng ta cần trả lời một câu hỏi căn bản: Tại sao Giáo hội phong Chân phước và phong Thánh?

Giáo hội không phong thánh chỉ để tôn vinh một nhân vật nổi tiếng, ghi nhận những công trình lịch sử hay ca ngợi những đóng góp lớn lao của một người.

Qua việc tuyên phong các thánh, Giáo hội nhìn nhận và giới thiệu những chứng nhân đã sống Tin mừng cách đặc biệt, để các tín hữu tạ ơn Thiên Chúa, noi gương các ngài và thêm xác tín về ơn gọi nên thánh của chính mình.

Vì thế, trong một án phong thánh, Giáo hội không chỉ nghiên cứu người ấy đã làm được những gì, mà còn tìm hiểu người ấy đã sống đức tin, đức cậy, đức mến và các nhân đức Kitô giáo như thế nào.

Đối với Đức cha Lambert, các đóng góp lớn lao của ngài trong lịch sử Giáo hội Việt Nam là những dữ kiện quan trọng. Tuy nhiên, những công trình lịch sử, dù có giá trị đến đâu, cũng không tự động chứng minh rằng một người đã thực hành các nhân đức ở mức độ anh hùng.

Đó chính là điều Giáo hội cần tiếp tục nghiên cứu và phân định.

2. Sau cuộc điều tra cấp giáo phận, điều gì sẽ diễn ra tại Rôma?

Theo quy định của Giáo hội, tiến trình xét án phong Chân phước và phong Thánh được tiến hành qua hai giai đoạn chính: cuộc điều tra ở cấp giáo phận và việc thẩm định tại Tòa thánh.

Khi hồ sơ được chuyển đến Rôma, Bộ Phong Thánh sẽ kiểm tra tính hợp lệ của cuộc điều tra cấp giáo phận.

Sau đó, dưới sự hướng dẫn của một Báo Cáo viên (Relator) do Bộ chỉ định, Cáo Thỉnh viên (Postulator) sẽ phối hợp thực hiện việc biên soạn bản Positio.

Đây là bản tổng hợp và luận chứng dựa trên những chứng cứ đã thu thập, nhằm trình bày có hệ thống về cuộc đời, các nhân đức và danh tiếng thánh thiện của Tôi tớ Chúa.

Đối với một nhân vật lịch sử sống cách đây hơn ba thế kỷ như Đức cha Lambert, việc nghiên cứu và thẩm định các tài liệu lịch sử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Sau các bước thẩm định của những chuyên viên có thẩm quyền, hồ sơ sẽ được xem xét theo các thủ tục của Bộ Phong Thánh và, khi hội đủ điều kiện, được trình lên Đức Giáo hoàng.

Nếu Đức Giáo hoàng cho phép công bố sắc lệnh nhìn nhận rằng Đức cha Lambert đã thực hành các nhân đức Kitô giáo ở mức độ anh hùng, ngài sẽ được mang danh xưng Đấng Đáng kính (Venerabilis).

Đây là một bước tiến rất quan trọng, nhưng vẫn chưa phải là việc phong Chân phước.

3. Từ Đấng Đáng kính đến Chân phước và Hiển thánh

Đối với một án phong thánh dựa trên việc thực hành các nhân đức anh hùng, như trường hợp Đức cha Lambert, tiến trình thông thường còn đòi hỏi việc Giáo hội công nhận các phép lạ.

Để được tuyên phong Chân phước, thông thường cần có một phép lạ được xác nhận là do Thiên Chúa thực hiện qua lời chuyển cầu của vị Tôi tớ Chúa.

Nếu là một trường hợp chữa lành thể lý, những chứng cứ y khoa phải được nghiên cứu rất nghiêm ngặt. Các chuyên viên y khoa xem xét tình trạng bệnh lý, quá trình điều trị, sự hồi phục và khả năng giải thích biến cố theo kiến thức khoa học. Tiếp đó, các chuyên viên thần học nghiên cứu mối liên hệ giữa biến cố được trình báo với lời cầu nguyện xin ơn chuyển cầu.

Sau khi hoàn tất các bước thẩm định và được Đức Giáo hoàng chấp thuận, Giáo hội có thể tiến hành việc tuyên phong Chân phước.

Việc phong Chân phước cho phép tôn kính công khai vị Chân phước trong phạm vi và theo những quy định được Giáo hội cho phép.

Để tiến tới việc tuyên phong Hiển thánh, theo tiến trình thông thường, cần thêm một phép lạ xảy ra sau khi vị ấy được phong Chân phước và được Giáo hội chính thức công nhận.

Khi Đức Giáo hoàng tuyên phong Hiển thánh, vị ấy được ghi vào sổ bộ các thánh và được tôn kính trong toàn thể Giáo hội theo các quy định phụng vụ.

Cần lưu ý rằng phép lạ không phải là thành tích của người được đề nghị phong thánh, nhưng là dấu chỉ của Thiên Chúa, được Giáo hội thẩm định với sự thận trọng cần thiết.

Không phải mọi ơn lành, sự hồi phục sức khỏe hay biến cố khác thường đều được coi là phép lạ theo nghĩa giáo luật.

Đặc biệt, một ơn hoán cải thiêng liêng có thể là hồng ân rất lớn lao của Thiên Chúa, nhưng không vì thế mà tự động được xem là phép lạ đáp ứng điều kiện của thủ tục phong thánh.

4. Hiện nay, Đức cha Lambert vẫn mang danh xưng Tôi tớ Chúa

Điều cần được hiểu rõ là sau nghi thức ngày 13/11/2026, Đức cha Pierre Lambert de La Motte vẫn mang danh xưng chính thức là Tôi tớ Chúa (Servus Dei).

Ngài chưa được tuyên phong Đấng Đáng kính, Chân phước hay Hiển thánh.

Vì thế, trong thời gian chờ đợi phán quyết của Giáo hội, các tín hữu có thể tìm hiểu cuộc đời, noi gương các nhân đức của Đức cha Pierre Lambert và cầu xin Thiên Chúa ban ơn qua lời chuyển cầu của ngài.

Tuy nhiên, không được tự ý tổ chức những hình thức tôn kính phụng vụ công khai vốn dành riêng cho các vị đã được Giáo hội chính thức tuyên phong Chân phước hoặc Hiển thánh.

Sự phân biệt này không làm giảm lòng quý mến của các tín hữu đối với Đức cha Lambert, nhưng diễn tả tinh thần hiệp thông, vâng phục và tôn trọng sự phân định của Giáo hội.

III. TIẾP NỐI DI SẢN ĐỨC CHA LAMBERT BẰNG ĐỜI SỐNG ĐỨC TIN HÔM NAY

1. Một chứng nhân của tình yêu đối với Đức Giêsu Kitô Chịu-Đóng-Đinh

Biến cố bế mạc cuộc điều tra cấp giáo phận không chỉ mời gọi chúng ta tìm hiểu những thủ tục phong thánh; quan trọng hơn, biến cố này còn giúp chúng ta khám phá và trân trọng di sản thiêng liêng của Đức cha Lambert.

Sinh ngày 28/01/1624 tại Lisieux, nước Pháp, Pierre Lambert de La Motte từng theo học luật và làm thẩm phán. Nhưng được thúc đẩy bởi ơn gọi dâng hiến, ngài từ bỏ con đường sự nghiệp để bước vào đời sống linh mục.

Năm 1659, Tòa thánh trao cho ngài trách nhiệm Đại diện Tông tòa Đàng Trong. Ngài lên đường sang châu Á, chấp nhận một hành trình dài đầy gian khổ, trong hoàn cảnh công cuộc truyền giáo gặp nhiều khó khăn và thử thách.

Điều nâng đỡ cuộc đời và sứ mạng của Đức cha Lambert chính là tình yêu dành cho Đức Giêsu Kitô Chịu-Đóng-Đinh.

Tình yêu ấy không chỉ được diễn tả bằng những lời cầu nguyện, nhưng còn bằng sự từ bỏ, lòng trung thành, tinh thần hy sinh và sự tận tụy phục vụ Giáo hội.

Đó chính là nền tảng linh đạo mà ngài trao lại cho gia đình Mến Thánh giá.

2. Những hoa trái vẫn tiếp tục sinh động trong Giáo hội

Nhìn lại cuộc đời và sứ mạng của Đức cha Lambert, chúng ta có thể nhận ra bốn đóng góp quan trọng.

Trước hết, ngài góp phần xây dựng một Giáo hội hiệp thông.

Cùng với Đức cha François Pallu và các cộng sự, ngài tham gia Công nghị Ayutthaya năm 1664, rồi trực tiếp triệu tập Công nghị Phố Hiến năm 1670 và Công nghị Hội An năm 1672.

Những công nghị này góp phần tổ chức đời sống mục vụ, xác định trách nhiệm của các thành phần Dân Chúa và củng cố sự hiệp thông với Tòa thánh.

Thứ hai, ngài góp phần đặt nền móng cho hàng giáo sĩ Việt Nam.

Năm 1665, Đức cha Lambert thành lập Chủng viện Thánh Giuse tại Ayutthaya để đào tạo các ứng sinh linh mục bản xứ.

Ngài đã truyền chức linh mục cho những người Việt Nam đầu tiên từ năm 1668, và tiếp tục truyền chức cho bảy thầy giảng Việt Nam trong chuyến kinh lý Đàng Ngoài năm 1670.

Qua đó, Đức cha Lambert góp phần thực hiện đường hướng của Tòa thánh: xây dựng những Giáo hội địa phương trưởng thành, với hàng giáo sĩ bản xứ có khả năng chăm sóc và phục vụ Dân Chúa.

Thứ ba, ngài góp phần định hướng đời sống truyền giáo.

Cùng với Đức cha Pallu và các cộng sự, Đức cha Lambert góp phần hình thành bản Huấn dụ Monita ad Missionarios, bắt nguồn từ Công nghị Ayutthaya năm 1664 và được Tòa thánh chấp thuận, cho xuất bản bằng tiếng Latinh năm 1669.

Những định hướng của văn kiện này vẫn có giá trị trong việc đào tạo và đời sống truyền giáo hôm nay.

Thứ tư, ngài khai sinh gia đình Mến Thánh giá.

Đức cha Lambert đã thành lập Hiệp hội Tín hữu Mến Thánh giá và Dòng Nữ Mến Thánh giá tại Đàng Ngoài năm 1670, rồi tại Đàng Trong năm 1671 và Ayutthaya năm 1672.

Từ những cộng đoàn đầu tiên ấy, gia đình Mến Thánh giá đã phát triển qua nhiều thế hệ.

Ngày nay, có 30 Hội dòng Mến Thánh giá, gồm 24 Hội dòng tại Việt Nam và sáu Hội dòng ở nước ngoài, cùng các Hiệp hội Tín hữu Mến Thánh giá và đông đảo những người đang tiếp tục sống linh đạo yêu mến Đức Giêsu Kitô Chịu-Đóng-Đinh.

Những hoa trái ấy giúp chúng ta nhận ra tầm ảnh hưởng lâu dài của Đức cha Lambert. Tuy nhiên, việc xác định các nhân đức anh hùng của ngài vẫn thuộc trách nhiệm thẩm định của Giáo hội.

3. Người tín hữu có thể làm gì trong giai đoạn mới của Án phong Thánh?

Khi hồ sơ được chuyển đến Rôma, cuộc điều tra cấp giáo phận tại Việt Nam đã kết thúc, nhưng lời cầu nguyện và sự cộng tác của Dân Chúa vẫn tiếp tục.

Trước hết, chúng ta được mời gọi kiên trì cầu nguyện.

Án phong Chân phước và phong Thánh không chỉ là một công việc nghiên cứu lịch sử hay thực hiện các thủ tục pháp lý. Đây còn là một hành trình phân định của Giáo hội.

Chúng ta cầu nguyện để tiến trình được thực hiện trong sự thật, dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần và theo thánh ý Thiên Chúa.

Tiếp đến, các tín hữu có thể cầu xin Thiên Chúa ban ơn qua lời chuyển cầu của Đức cha Lambert.

Khi nhận được những ơn lành đặc biệt, nhất là những trường hợp chữa lành được cho là nhờ lời chuyển cầu của ngài, các tín hữu có thể liên hệ với những người phụ trách Án phong Thánh hoặc Tòa Giám mục Phan Thiết.

Những trường hợp ấy cần được ghi nhận cẩn thận, cùng với các chứng từ và tài liệu cần thiết, để có thể được xem xét theo quy định của Giáo hội.

Đồng thời, chúng ta được mời gọi tiếp tục tìm hiểu cuộc đời và sứ mạng của Đức cha Lambert, qua những tài liệu lịch sử đáng tin cậy, để giới thiệu cho các thế hệ hôm nay, đặc biệt là giới trẻ, chủng sinh, tu sĩ và giáo dân.

Nhưng quan trọng hơn cả, chúng ta được mời gọi noi gương đời sống đức tin của ngài.

4. Đừng chỉ chờ đợi ngày phong Chân phước, hãy bắt đầu sống Tin mừng hôm nay

Có lẽ đây là ý nghĩa thiêng liêng sâu xa nhất của biến cố ngày 13/11/2026.

Chúng ta vui mừng vì một giai đoạn quan trọng của Án phong Thánh đã hoàn tất. Chúng ta tiếp tục cầu nguyện và hy vọng cho những bước tiếp theo tại Rôma.

Nhưng sẽ thật thiếu sót nếu chúng ta chỉ quan tâm đến việc bao giờ Đức cha Lambert được tuyên phong Chân phước, mà quên đi lời mời gọi sống Tin mừng từ chính cuộc đời của ngài.

Đức cha Lambert đã đặt Đức Giêsu Kitô Chịu-Đóng-Đinh làm trung tâm cuộc sống. Tình yêu ấy đã thúc đẩy ngài từ bỏ, lên đường, chịu đựng gian khổ và tận tụy phục vụ tha nhân.

Ngày nay, mỗi tín hữu đều có thể tiếp nối di sản ấy bằng những việc làm rất cụ thể.

Trong gia đình, đó là biết yêu thương, kiên nhẫn, tha thứ, chăm sóc người đau yếu và trung thành với nhau giữa những thử thách.

Trong giáo xứ, đó là biết lắng nghe, cộng tác, vượt qua những chia rẽ, xây dựng sự hiệp thông và cùng nhau chăm lo cho những người nghèo khổ.

Trong đời sống xã hội, đó là sống trung thực, có trách nhiệm, tôn trọng phẩm giá con người và quảng đại phục vụ những ai đang cần được nâng đỡ.

Đối với các linh mục, chủng sinh và tu sĩ, gương Đức cha Lambert còn nhắc nhở về lòng trung thành với ơn gọi, đời sống cầu nguyện, tinh thần hiệp thông và sự tận tụy với sứ mạng.

Đối với các nữ tu và thành viên gia đình Mến Thánh giá, di sản của Đấng Sáng lập tiếp tục mời gọi sống sâu xa hơn tình yêu dành cho Đức Giêsu Kitô Chịu-Đóng-Đinh, qua đời sống thánh hiến, cầu nguyện và phục vụ.

Như vậy, việc noi gương Đức cha Lambert không chỉ thuộc về các nữ tu Mến Thánh giá, nhưng còn là lời mời gọi dành cho mọi thành phần Dân Chúa.

KẾT LUẬN: MỘT DẤU MỐC LỊCH SỬ, MỘT LỜI MỜI GỌI NÊN THÁNH

Ngày 13/11/2026 tại Trung tâm Thánh Mẫu Tàpao, sự kiện kết thúc cuộc điều tra cấp giáo phận sẽ được ghi nhớ như một dấu mốc quan trọng trong hành trình Án phong Chân phước và phong Thánh Tôi tớ Chúa Pierre Lambert de La Motte.

Cuộc điều tra cấp giáo phận đã hoàn tất. Một giai đoạn mới tại Rôma đang mở ra, với những công việc nghiên cứu, thẩm định và phân định tiếp theo của Giáo hội.

Trong tâm tình tạ ơn Thiên Chúa, cộng đoàn Dân Chúa tiếp tục cầu nguyện, kiên nhẫn chờ đợi và tin tưởng vào sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần.

Nhưng trên hết, biến cố này mời gọi mỗi người nhìn lại đời sống đức tin của chính mình.

Điều quý giá nhất mà Đức cha Lambert để lại không chỉ là những công trình đã được thực hiện trong quá khứ, mà còn là một chứng tá về tình yêu đối với Đức Giêsu Kitô Chịu-Đóng-Đinh, một tình yêu có sức biến đổi cuộc đời và thúc đẩy con người lên đường phục vụ.

Vì thế, trong khi chờ đợi những bước tiếp theo của Án phong Thánh, chúng ta không chỉ cầu nguyện để Đức cha Lambert một ngày kia được Giáo hội tuyên phong Chân phước, mà còn được mời gọi bắt đầu sống thánh thiện ngay từ hôm nay, trong gia đình, giáo xứ và giữa lòng xã hội. Bởi vì, cách đẹp nhất để tri ân một chứng nhân đức tin là tiếp tục sống những giá trị Tin mừng mà người ấy đã làm chứng bằng chính cuộc đời mình.

Ban Truyền thông Giáo phận Phan Thiết

Nguồn: gpphanthiet.org