Yêu mến Thánh giá – Sinh hoa trái cho Truyền giáo

147 lượt xem

YÊU MẾN THÁNH GIÁ
SINH HOA TRÁI CHO
TRUYỀN GIÁO

Thử đọc lại di sản Đức Cha Pierre Lambert de La Motte
cho các Hội dòng Mến Thánh Giá tại Việt Nam hôm nay

Lm. Bertrand Nguyễn Thanh Hoài, CSF
Dòng Thánh Gia – Giáo Phận Long Xuyên

Bài viết có ý muốn đọc lại Linh đạo của Tôi tớ Chúa Pierre Lambert de la Motte (1624–1679) dưới nhãn quan truyền giáo học, để gợi hướng canh tân cho các Hội dòng Mến Thánh Giá tại Việt Nam. Giả thuyết chính là: theo ý định nguyên thủy của Đấng Sáng lập, “Mến Thánh Giá” là một linh đạo chiêm niệm mang tính truyền giáo. Các nữ tu chiêm ngắm Đấng chịu đóng đinh và dâng mọi lời cầu nguyện, việc làm và hy sinh để những người chưa biết Chúa được ơn trở lại. Linh đạo ấy vì thế không thể thu hẹp thành khổ chế cá nhân, cũng không thể đồng hóa với hoạt động bác ái xã hội. Bài viết gồm bốn phần: (1) vị trí của Dòng Mến Thánh Giá trong chiến lược xây dựng Giáo hội địa phương; (2) linh đạo nguyên thủy qua Bức Tâm Thư năm 1670; (3) phân định thực trạng các Hội dòng hôm nay; (4) ba cuộc hoán cải mục vụ. Cuối mỗi phần có câu hỏi chia sẻ và việc làm đề nghị để các cộng đoàn học hỏi.

DẪN NHẬP

Sáng ngày 13/11/2026, tại Trung tâm Thánh Mẫu Tà Pao, Giáo phận Phan Thiết đã cử hành nghi thức kết thúc cuộc điều tra cấp giáo phận về án phong chân phước và phong thánh cho Tôi tớ Chúa Pierre Lambert de la Motte.[1] Cuộc điều tra ấy đã được khai mạc cũng tại Tà Pao ngày 13/01/2024.[2] Hồ sơ đã được niêm phong để gửi về Bộ Phong Thánh. Một chặng đường kết thúc, một chặng đường khác mở ra.

Tuy nhiên, ước nguyện này không mới. Ngày 06/10/2009, Đức Hồng y Phêrô Nguyễn Văn Nhơn, khi ấy là Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, cùng Bề trên Tổng quyền Hội Thừa sai Paris đã đệ trình lên Đức Bênêđictô XVI thỉnh nguyện thư xin phong chân phước cho Đức cha François Pallu và Đức cha Lambert de la Motte.[3] Vì Đức cha Lambert qua đời tại Ayutthaya, thuộc lãnh thổ Tổng Giáo phận Bangkok ngày nay, Đức Hồng y Tổng Giám mục Bangkok đã chuyển thẩm quyền xử lý án này cho Giám mục Phan Thiết vào tháng 5/2020.[4] Năm nay, Giáo hội Việt Nam cũng vừa vui mừng có Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp.[5] Trong bầu khí ấy, các tín hữu Việt Nam ý thức rõ hơn rằng sự thánh thiện của những người đi trước là gia sản sống động, chứ không chỉ là ký ức.

Trong số những người được mời đón nhận gia sản này cách đặc biệt, có các nữ tu Mến Thánh Giá. Đức cha Lambert không chỉ là vị Giám mục Đại diện Tông tòa tiên khởi của Đàng Trong. Ngài còn là Đấng Sáng lập của các chị. Dòng Mến Thánh Giá, hội dòng nữ bản xứ đầu tiên của Giáo hội Việt Nam, được ngài thiết lập tại Đàng Ngoài năm 1670 và tại Đàng Trong năm 1671.[6] Ngày nay, theo tài liệu kỷ niệm 350 năm thành lập, có khoảng ba mươi hội dòng Mến Thánh Giá trải dài từ Bắc chí Nam và ở hải ngoại.[7] Đó là các hội dòng giáo phận, mỗi hội dòng tự lập nhưng cùng chung một Đấng Sáng lập và một linh đạo.

Câu hỏi trọng tâm của bài viết: sau hơn 350 năm, linh đạo của Đấng Sáng lập soi sáng gì cho việc canh tân đời sống thánh hiến của các nữ tu Mến Thánh Giá hôm nay? Câu hỏi này không chỉ mang tính sử học. Công đồng Vatican II đã mời gọi mọi hội dòng canh tân bằng cách trở về nguồn mạch Tin Mừng và tinh thần của đấng sáng lập.[8] Thánh Gioan Phaolô II gọi đó là sự “trung thành sáng tạo”: các hội dòng được mời đề nghị lại cách can đảm óc sáng kiến và sự thánh thiện của các đấng sáng lập, để đáp lại các dấu chỉ thời đại.[9] Một biến cố như ở Tà Pao vì thế là một kairos: thời điểm thuận tiện để các Hội dòng đọc lại chính căn tính của mình.

Về phương pháp, bài viết đọc các nguồn gốc của Đấng Sáng lập: Bức Tâm Thư năm 1670, những gì được biết về Luật Dòng, và bản Monita ad Missionarios mà ngài cùng Đức cha Pallu soạn. Các nguồn ấy được đối chiếu với Huấn quyền về đời sống thánh hiến và truyền giáo, cũng như với các văn kiện của Liên Hội đồng Giám mục Á châu (FABC). Bài viết có hai giới hạn cần nói rõ. Thứ nhất, đây là một bài đọc linh đạo theo nhãn quan truyền giáo học, không phải một khảo cứu lịch sử đầy đủ. Thứ hai, các trích dẫn văn bản gốc trong bài dựa trên bản dịch tiếng Việt đang lưu hành; một ấn bản phê bình các văn bản của Đấng Sáng lập vẫn là nhu cầu nghiên cứu cấp thiết.

I. DÒNG MẾN THÁNH GIÁ TRONG CHIẾN LƯỢC XÂY DỰNG GIÁO HỘI ĐỊA PHƯƠNG

1. Một thừa sai “không đến được” nơi mình được sai đến

Pierre Lambert de la Motte sinh năm 1624 tại vùng Normandie, nước Pháp, trong một gia đình quý tộc thuộc giới tư pháp.[10] Ngài thụ phong linh mục ngày 27/12/1655 tại Bayeux. Năm 1658, Đức Alexanđê VII chọn ngài làm giám mục hiệu tòa Bêrytô. Năm 1659, ngài được bổ nhiệm làm Giám mục Đại diện Tông tòa, coi sóc Đàng Trong, Chiêm Thành, đảo Hải Nam và mấy tỉnh miền nam Trung Hoa. Ngài được tấn phong giám mục tại Paris ngày 11/6/1660.[11]

Hành trình truyền giáo của ngài, tuy vậy, là hành trình của những giới hạn. Vì tình hình chính trị và sự cấm đạo, ngài không thể vào thẳng địa phận được trao phó, nên đã đặt trung tâm hoạt động tại Ayutthaya, kinh đô Xiêm La. Suốt mười chín năm làm giám mục, ngài chỉ đến Việt Nam ba lần: Đàng Ngoài (1669–1670), Đàng Trong từ tháng 9/1671 đến tháng 3/1672, và lần nữa từ tháng 9/1675 đến tháng 3/1676.[12] Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Chí Linh, trong bài giảng khai mạc án năm 2024, đã nhấn mạnh nghịch lý này: dù chỉ đến được ba lần, ngài đã làm nên những việc rất quan trọng cho Giáo hội Việt Nam.[13] Ngài qua đời tại Ayutthaya ngày 15/6/1679, hưởng thọ 55 tuổi.

Chi tiết này thường được kể như một nét tiểu sử. Thật ra, nó chứa một bài học thần học. Hoa trái truyền giáo không tỷ lệ thuận với sự hiện diện, số lượng công trình hay tầm kiểm soát của nhà truyền giáo. Đức cha Lambert phải truyền giáo phần lớn từ xa: bằng lời cầu nguyện, thư từ, việc đào tạo người khác và sự tín nhiệm trao cho người khác. Chính giới hạn ấy buộc ngài đặt nền móng cho một Giáo hội không lệ thuộc vào thừa sai ngoại quốc.

2. Ba trụ cột của một Giáo hội tự lập

Năm 1664, tại Ayutthaya, Đức cha Lambert và Đức cha Pallu triệu tập một thượng hội đồng để thống nhất đường hướng cho công cuộc truyền giáo.[14] Từ đó ra đời bản hướng dẫn cho các thừa sai, thường gọi là Monita ad Missionarios (Lời khuyên gửi các thừa sai), soạn năm 1665. Văn bản này tiếp nối tinh thần Huấn thị năm 1659 của Thánh bộ Truyền bá Đức tin: các thừa sai không được đem phong tục của châu Âu áp đặt lên các dân tộc, nhưng phải đem đức tin đến và tôn trọng những gì không trái với đức tin. Cùng thời gian ấy, hai ngài lập chủng viện tại Ayutthaya, về sau trở thành Đại Chủng viện Thánh Thiên Thần rồi Collège Général. Đến năm 1670, chủng viện đã có 33 đại chủng sinh và 50 tiểu chủng sinh đến từ nhiều nơi ở Á châu.[15]

Nhìn tổng thể, các quyết định của Đức cha Lambert cho thấy một chiến lược nhất quán, dựa trên ba trụ cột.

  • Hàng giáo sĩ bản xứ. Ngày 31/3/1668, ngài truyền chức linh mục cho những người Việt Nam đầu tiên.[16] Đây là điều kiện để Giáo hội Việt Nam có thể tồn tại khi thừa sai bị trục xuất hay bị cấm vào.
  • Hàng thầy giảng. Thiết chế thầy giảng có từ thời các tu sĩ Dòng Tên, đặc biệt cha Đắc Lộ. Đức cha Lambert và các cộng sự đã củng cố, tổ chức và kỷ luật hóa thiết chế này trong các công đồng địa phương, như Công đồng Phố Hiến (14/02/1670) và Công đồng Hội An (1672).[17]
  • Nữ tu bản xứ. Ngày 19/02/1670, tại Phố Hiến, ngài nhận lời khấn của hai nữ tu Mến Thánh Giá đầu tiên. Cuối năm 1671, ngài lập cộng đoàn Mến Thánh Giá Đàng Trong tại An Chỉ (Quảng Ngãi). Năm 1672, ngài lập thêm một cộng đoàn tại Xiêm.[18]

3. Nữ tu bản xứ như chủ thể truyền giáo

Đặt Dòng Mến Thánh Giá vào chiến lược trên giúp hiểu đúng tầm vóc của nó. Dòng không phải một công trình đạo đức bên lề, ra đời để thỏa mãn lòng sùng mộ của một vài thiếu nữ đạo đức. Dòng là một phần hữu cơ của dự án xây dựng Giáo hội địa phương. Đức cha Lambert muốn một Giáo hội Việt Nam có người Việt cầu nguyện, người Việt rao giảng và người Việt phục vụ cho chính dân tộc mình.

Ở đây, Đức cha Lambert đi trước thời đại. Gần ba thế kỷ sau, Công đồng Vatican II sẽ dạy rằng một Giáo hội địa phương chỉ thật sự được thiết lập khi có hàng giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân bản xứ, đủ sức tự sống và tự truyền giáo. Điều đáng chú ý là Sắc lệnh Ad Gentes lần lượt bàn về hàng giáo sĩ bản xứ, các giáo lý viên và đời sống tu trì trong ba số liền nhau, đúng với ba trụ cột mà Đức cha Lambert đã dựng nên.[19] Thánh Gioan Phaolô II cũng nhấn mạnh rằng hoạt động truyền giáo trước hết phải thiết lập những Giáo hội địa phương, để chính các Giáo hội ấy trở thành phương tiện giải phóng con người.[20] Với Dòng Mến Thánh Giá, người phụ nữ Việt Nam không còn chỉ là đối tượng được rao giảng. Họ trở thành chủ thể của việc loan báo Tin Mừng.

Điều này có hệ quả trực tiếp cho căn tính hôm nay. Mỗi nữ tu Mến Thánh Giá được mời ý thức mình là một trụ cột của Giáo hội địa phương, chứ không chỉ là nhân lực phục vụ các nhu cầu của giáo xứ. Hai cách tự hiểu này dẫn đến hai lối sống rất khác nhau. Một bên là sự cộng tác của người cùng chịu trách nhiệm về sứ vụ. Bên kia là sự thừa hành của người làm thuê.

Chia sẻ cộng đoàn

  1. Chị em có ý thức mình là “trụ cột” của Giáo hội địa phương, hay chỉ là “nhân lực” của giáo xứ? Ý thức ấy thể hiện qua những thái độ cụ thể nào?
  2. Nhìn vào công việc của cộng đoàn hiện nay, việc nào thật sự xây dựng Giáo hội, việc nào chỉ để duy trì cơ sở?
  3. Đấng Sáng lập không đến được nhưng vẫn sinh hoa trái. Điều đó nói gì với những lúc tôi thấy mình bất lực hay không thấy kết quả?

Việc làm đề nghị: Mỗi cộng đoàn đọc chung Bức Tâm Thư năm 1670 trong một giờ chầu Thánh Thể, rồi mỗi chị em ghi lại một câu đã chạm đến mình.

II. LINH ĐẠO NGUYÊN THỦY: CHIÊM NIỆM – HY SINH – TRUYỀN GIÁO

1. Bức Tâm Thư: văn bản nền tảng

Trong các văn bản Đức cha Lambert để lại cho con cái mình, Bức Tâm Thư có vị trí đặc biệt. Đây là lá thư ngắn, chỉ gồm mười một câu, gửi hai nữ tu đầu tiên là chị Anê và chị Paula. Hoàn cảnh ra đời của lá thư rất cảm động. Hai chị đã tuyên khấn công khai vào ngày Lễ Tro, trước sự hiện diện của Đức cha. Ngài muốn nói với các chị đôi điều về bậc sống mới, nhưng phải lên đường ngay cho kịp chuyến trở về. Vì thế ngài viết lại những điều muốn nói, đề ngày 26/02/1670, tại Cửa Khẩu Đàng Ngoài.[21]

Chi tiết ngày Lễ Tro giúp hòa giải hai niên điểm thường gây lúng túng. Nhiều nguồn ghi Dòng được thành lập ngày 19/02/1670, trong khi Bức Tâm Thư đề ngày 26/02/1670. Thật ra, Lễ Phục Sinh năm 1670 rơi vào ngày 06/4, nên Thứ Tư Lễ Tro năm ấy chính là ngày 19/02. Như vậy, ngày 19/02/1670 là ngày tuyên khấn đầu tiên, tức ngày khai sinh của Dòng. Ngày 26/02/1670 là ngày Đấng Sáng lập viết thư, một tuần sau đó.[22] Sự trùng hợp với Lễ Tro không phải chuyện tình cờ về mặt biểu tượng: Dòng Mến Thánh Giá ra đời vào ngày Giáo hội bắt đầu hành trình Mùa Chay hướng về Thập Giá và Phục Sinh.

Nội dung lá thư có thể tóm lại trong ba chuyển động, cũng là ba chiều kích làm nên linh đạo Mến Thánh Giá.

2. Chiêm niệm: thuộc trọn về Đức Kitô

Chuyển động thứ nhất là sự thuộc về. Đức cha nhắc các chị rằng từ nay các chị không còn thuộc về mình, nhưng hoàn toàn thuộc về Chúa Giêsu Kitô, vì đã dâng mình trọn vẹn cho Người (x. 1Cr 6,19-20). Từ sự thuộc về ấy phát sinh một lối sống: chỉ chuyên chú tìm hiểu biết và yêu mến Người, bằng cách suy gẫm và noi theo cuộc đời đau khổ của Người.[23]

Cần lưu ý thứ tự ở đây: hiểu biết và yêu mến đi trước, noi theo đến sau. Chiêm niệm trong linh đạo Mến Thánh Giá không phải là một bài tập tâm lý hay một kỹ thuật tập trung. Đó là một tương quan. Các hội dòng ngày nay diễn tả điều này bằng cách nói rằng Chúa Giêsu chịu đóng đinh là “đối tượng duy nhất” của trí khôn và con tim các nữ tu; tình yêu dành cho Người vừa thuộc lý trí, vừa thuộc tình cảm, vừa thể hiện qua việc làm.[24]

Huấn quyền xác nhận trực giác này. Tông huấn Vita Consecrata dạy rằng người sống đời thánh hiến càng đứng gần dưới chân Thập Giá Đức Kitô, càng cảm nghiệm sâu xa chân lý Thiên Chúa là Tình Yêu. Cũng chính trên Thập Giá, Đấng mà mắt người thấy như bị biến dạng, chẳng còn dáng vẻ, đã mặc khải trọn vẹn vẻ đẹp và quyền năng của tình yêu Thiên Chúa.[25] Như vậy, chiêm ngắm Đấng chịu đóng đinh không phải là dừng lại nơi đau khổ, mà là đi qua đau khổ để gặp tình yêu.

3. Hy sinh: chữ “Mến” là chìa khóa

Chuyển động thứ hai là sự đồng hình đồng dạng. Đức cha viết rằng mục đích chính của Tu hội là tiếp nối nơi bản thân mình cuộc đời đau khổ của Chúa Giêsu Kitô.[26] Ngài còn dùng một hình ảnh rất mạnh: các chị đã “chết đi đối với thế gian”, nghĩa là đối với giác quan, bản tính tự nhiên và lý trí người đời, để từ nay chỉ sống bằng những châm ngôn và đời sống của Chúa Giêsu.[27]

Ngôn ngữ này thuộc về linh đạo Pháp thế kỷ XVII, vốn rất đề cao khổ chế. Đọc nó hôm nay, có hai cách đọc sai cần tránh. Cách thứ nhất là gạt bỏ: coi đó là thứ ngôn ngữ lỗi thời, không còn gì để nói với người trẻ. Cách thứ hai là đọc theo mặt chữ: biến khổ chế thành mục đích tự thân, thành thước đo sự thánh thiện, thậm chí thành một hình thức tự hủy hoại. Cả hai cách đọc đều bỏ quên chữ quan trọng nhất trong tên gọi của Dòng: chữ Mến.

Dòng không mang tên “Khổ Thánh Giá” hay “Vác Thánh Giá”, nhưng là “Mến Thánh Giá”. Các hội dòng ngày nay diễn tả trọng tâm linh đạo là tinh thần hãm mình và hy sinh vì tình yêu: yêu Đức Kitô chịu đóng đinh, và vì yêu Người mà sẵn lòng đón nhận thập giá của chính mình, với xác tín của Thánh Phaolô là bù đắp nơi thân xác mình những gì còn thiếu trong các cuộc khổ nạn của Đức Kitô, vì Hội Thánh (x. Cl 1,24). Tình yêu ấy làm phát sinh tinh thần liên đới với đau khổ của nhân loại, và làm cho lòng các nữ tu tràn đầy niềm vui và hy vọng phát xuất từ niềm tin Phục Sinh.[28] Vita Consecrata cũng dùng chính đoạn Cl 1,24 khi nói về chiều kích Vượt Qua của đời thánh hiến, và kết luận rằng Thập Giá là “sự dư tràn” của tình yêu Thiên Chúa đổ xuống trên thế giới.[29]

Từ đó có thể rút ra ba tiêu chuẩn để phân định một hy sinh có thật sự là “Mến Thánh Giá” hay không. (1) Hy sinh ấy có phát xuất từ tình yêu và dẫn đến tình yêu không? Một hy sinh làm người ta khô cứng, khắt khe với mình và với người khác, là dấu hiệu của sự lệch hướng. (2) Hy sinh ấy có hướng về người khác không? Trong Bức Tâm Thư, hy sinh luôn được dâng “để cầu xin” cho người khác. Một khổ chế khép kín trong việc hoàn thiện bản thân đã đánh mất chiều kích truyền giáo. (3) Hy sinh ấy có để lại niềm vui và tự do nội tâm không? Thập Giá Kitô giáo không bao giờ tách khỏi Phục Sinh. Một đời tu chỉ còn gánh nặng mà không còn niềm vui là một đời tu cần được đồng hành và chữa lành, chứ không phải được khen ngợi.

4. Truyền giáo: cầu cho “lương dân” được ơn trở lại

Chuyển động thứ ba, và là chuyển động thường bị lãng quên nhất, là chiều kích truyền giáo. Bức Tâm Thư không dừng ở việc kết hợp với Đức Kitô. Ngài viết rằng các chị hằng ngày dâng việc suy gẫm, cầu nguyện, nước mắt, việc làm và hy sinh của mình, để cầu xin cho lương dân và những Kitô hữu bất hảo được ơn ăn năn trở lại.[30]

Nói cách khác, ngay từ khởi đầu, nữ tu Mến Thánh Giá đã được quan niệm như một nữ thừa sai bằng lời cầu nguyện và hy sinh. Các chị đứng ở tuyến đầu của công cuộc truyền giáo, nhưng tuyến đầu ấy nằm trong tâm hồn. Điều này hoàn toàn phù hợp với giáo huấn về hợp tác truyền giáo. Thánh Gioan Phaolô II dạy rằng trong các hình thức chia sẻ vào sứ vụ, chỗ nhất thuộc về sự hợp tác thiêng liêng bằng cầu nguyện, hy sinh và chứng tá đời sống Kitô hữu.[31] Sắc lệnh Ad Gentes cũng khẳng định các hội dòng chiêm niệm, nhờ lời cầu nguyện, việc đền tạ và những gian khổ, có tầm quan trọng rất lớn cho việc hoán cải các linh hồn.[32] Không phải ngẫu nhiên mà năm 1927 Giáo hội đã tôn phong Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu, một nữ tu không hề rời khỏi đan viện Lisieux, làm bổn mạng các xứ truyền giáo. Đức cha Lambert, cũng sinh ra trong vùng Normandie ấy, đã trực giác điều này gần hai thế kỷ rưỡi trước.

Tuy nhiên, các nữ tu Mến Thánh Giá không phải là đan sĩ. Ngay từ thế kỷ XVII, các chị đã dạy giáo lý, thăm viếng người bệnh và người nghèo, rửa tội cho trẻ em hấp hối.[33] Điều đặc thù là hoạt động ấy mọc lên từ chiêm niệm và hy sinh, chứ không đứng song song hay cạnh tranh với chúng. Ba chiều kích chiêm niệm, hy sinh và truyền giáo vì thế không phải ba “bộ phận” của đời tu cần được cân đối với nhau. Chúng là ba nhịp của một chuyển động duy nhất: thuộc về Đức Kitô chịu đóng đinh, để cùng với Người hiến mình cho phần rỗi của muôn người.

Đây cũng là chìa khóa để đọc lại sứ vụ hôm nay. Một trường mầm non, một lớp giáo lý, một phòng khám từ thiện chỉ thật sự là sứ vụ Mến Thánh Giá khi nó được cưu mang trong lời cầu nguyện và được dâng lên như một hy sinh vì những người chưa biết Chúa. Nếu không, nó có thể vẫn là một công việc tốt, nhưng đã tách khỏi nguồn mạch đặc sủng.

Chia sẻ cộng đoàn

  1. 1. Với tôi, hy sinh đang là tình yêu hay là gánh nặng? Điều gì giúp tôi nhận ra sự khác biệt ấy?
  2. Lời cầu nguyện hằng ngày của tôi có mang tên những “lương dân” cụ thể quanh cộng đoàn không: người hàng xóm, người bệnh, người công nhân, người trẻ xa Chúa?
  3. Tôi đã thấy niềm vui Phục Sinh ở đâu ngay trong những thập giá của đời tu?

Việc làm đề nghị: Trong một tháng, mỗi chị em nhận “cầu thay” cho một người cụ thể chưa biết Chúa hoặc đã xa Giáo hội, và dâng một hy sinh nhỏ mỗi ngày với ý chỉ ấy. Cuối tháng, cộng đoàn chia sẻ về kinh nghiệm này.

III. PHÂN ĐỊNH THỰC TRẠNG CÁC HỘI DÒNG MẾN THÁNH GIÁ HÔM NAY

1. Một cái nhìn phân định

Phân định không phải là tô hồng, cũng không phải than vãn. Đức Thánh Cha Phanxicô, trong Tông thư gửi người sống đời thánh hiến nhân Năm Đời sống Thánh hiến, đã đề nghị ba mục tiêu: nhìn lại quá khứ với lòng biết ơn, sống hiện tại với đam mê, và đón nhận tương lai với hy vọng.[34] Chủ đề của sự kiện Tà Pao cũng đi theo hướng ấy: cảm tạ tiền nhân và sống trách nhiệm với hiện tại. Phần này đi theo tinh thần đó.

Trước hết là lòng biết ơn. Hơn ba thế kỷ rưỡi qua, các nữ tu Mến Thánh Giá đã đồng hành với Giáo hội địa phương qua những giai đoạn khó khăn nhất. Các chị đã tham gia vào đời sống mục vụ, văn hóa, xã hội và y tế.[35] Nhiều thế hệ giáo dân Việt Nam đã học kinh, học giáo lý từ các “dì phước”. Ngày nay, các hội dòng còn gửi chị em đi đào tạo chuyên môn và thần học ở trong và ngoài nước. Đó là một gia sản quý giá.

Tuy nhiên, lòng biết ơn không miễn trừ việc nhìn thẳng vào các thách đố. Những nhận định dưới đây là các giả thuyết mục vụ, cần được mỗi hội dòng kiểm chứng trong hoàn cảnh riêng của mình. Các khảo sát có hệ thống, như khảo sát toàn quốc về nữ tu Việt Nam do Trung tâm CARA thực hiện, có thể là điểm tựa quý cho việc phân định này.[36]

2. Năm thách đố

Thách đố thứ nhất: bị cuốn vào hoạt động và quản trị. Nhiều cộng đoàn hiện điều hành các cơ sở như trường mầm non, nhà trọ sinh viên, phòng khám, nhà dưỡng lão. Những cơ sở ấy là phương tiện phục vụ quý giá. Nhưng chúng cũng mang theo áp lực về giấy phép, tài chính, nhân sự và cạnh tranh. Dần dần, lịch sinh hoạt của cộng đoàn có thể bị chi phối bởi nhu cầu của cơ sở hơn là bởi nhịp cầu nguyện. Khi ấy, nguy cơ là ba chiều kích chiêm niệm, hy sinh và truyền giáo bị thu hẹp thành một: hoạt động. Thánh Gioan Phaolô II đã cảnh báo rằng các hội dòng cần không ngừng trở về với Luật sống, vì Luật và Hiến pháp là bản đồ cho cả hành trình môn đệ.[37]

Thách đố thứ hai: tiện nghi và lối sống tiêu thụ. Đời sống kinh tế Việt Nam đã thay đổi sâu sắc trong mấy thập niên qua. Nhiều cộng đoàn hôm nay có điều kiện vật chất tốt hơn hẳn các thế hệ trước. Điều đó tự nó không xấu. Nhưng nó đặt ra câu hỏi: một linh đạo sinh ra trong nghèo khó và bách hại sẽ được sống thế nào giữa tiện nghi? Khó nghèo tu trì hôm nay không chỉ là thiếu thốn vật chất. Nó còn là sự tự do trước điện thoại, mạng xã hội, hình ảnh và danh tiếng của cơ sở. Vita Consecrata coi khó nghèo Phúc Âm là một câu trả lời ngôn sứ trước chủ nghĩa duy vật và lối sống tiêu thụ.[38]

Thách đố thứ ba: khoảng cách giữa ngôn ngữ khổ chế và tâm lý người trẻ. Ngôn ngữ “chết đi đối với thế gian” có thể nói rất mạnh với một tâm hồn trưởng thành. Nhưng với một người trẻ mang nhiều vết thương gia đình hay áp lực học tập, nó cũng có thể bị hiểu sai thành sự chối bỏ bản thân, đè nén cảm xúc, hoặc cảm giác mình không bao giờ đủ. Trong những trường hợp như vậy, khổ chế bị hiểu lệch có thể góp phần vào tình trạng kiệt sức, lo âu và trầm cảm trong đời tu.[39] Đây không phải là lý do để từ bỏ linh đạo Thập Giá. Ngược lại, đây là lý do để trở về với chữ “Mến”: một Thập Giá được sống trong tình yêu thì giải phóng, còn một Thập Giá bị tách khỏi tình yêu thì trói buộc.

Thách đố thứ tư: là hội dòng giáo phận. Các hội dòng Mến Thánh Giá thuộc quyền giáo phận. Đây là một lợi thế lớn: các chị gắn bó mật thiết với Giám mục và đời sống giáo phận, đúng như ý định của Đấng Sáng lập là xây dựng Giáo hội địa phương. Nhưng lợi thế ấy cũng có mặt trái. Khi nhu cầu mục vụ của giáo xứ quá lớn, nữ tu có thể bị coi như nhân lực sẵn có: dạy giáo lý, trang hoàng nhà thờ, lo ca đoàn, quản lý giấy tờ. Dần dần, căn tính đặc sủng nhạt đi, và nữ tu chỉ còn được định nghĩa bằng công việc mình làm. Huấn quyền luôn nhấn mạnh rằng sự hiệp thông giữa các hội dòng và Giám mục giáo phận phải tôn trọng đặc sủng riêng của từng hội dòng.[40]

Thách đố thứ năm: ai là “lương dân” hôm nay? Năm 1670, “lương dân” là những người chưa nghe nói đến Đức Kitô trong các làng quê Đàng Ngoài và Đàng Trong. Hôm nay, bản đồ ấy đã đổi khác. “Lương dân” là người công nhân di cư sống trong các khu nhà trọ quanh khu công nghiệp. Đó là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu vùng xa. Đó là người trẻ đã rửa tội nhưng không còn tìm thấy ý nghĩa nơi Giáo hội. Đó cũng là những dân tộc ở các nước láng giềng như Lào, Campuchia, Thái Lan, nơi chính Đấng Sáng lập đã sống và chết. Câu hỏi đặt ra cho mỗi cộng đoàn là: chúng ta có còn đến với những người này, hay đã an trú trong các giáo xứ đã có đạo lâu đời?

Chia sẻ cộng đoàn                                                      

  1. Nếu Đấng Sáng lập đến thăm cộng đoàn mình hôm nay, ngài sẽ vui điều gì và lo điều gì?
  2. Cộng đoàn có chị em nào đang “gánh thập giá một mình” mà không ai đồng hành không? Chúng ta có thể làm gì cho chị?
  3. Ai là những người sống gần cộng đoàn mà chưa ai đến với họ?

Việc làm đề nghị: Cộng đoàn rà soát lịch sinh hoạt của một tuần: đếm số giờ dành cho chiêm niệm, cho sứ vụ trực tiếp và cho quản trị cơ sở. Sau đó cộng đoàn quyết định một điều chỉnh cụ thể và thử thực hiện trong một tháng.

IV. BA CUỘC HOÁN CẢI

Từ việc đọc lại linh đạo nguyên thủy và phân định thực trạng, có thể đề nghị ba cuộc hoán cải cho các Hội dòng Mến Thánh Giá. Đây không phải những chương trình hành động áp dụng đồng loạt. Đây là ba hướng đi, để mỗi hội dòng và mỗi cộng đoàn tự phân định cách thực hiện phù hợp.

1. Từ khổ chế đến tự hiến lành mạnh

Cuộc hoán cải thứ nhất liên quan đến đào tạo. Nếu chữ “Mến” là chìa khóa của linh đạo, thì việc đào tạo phải giúp chị em hiểu và sống Thập Giá như tình yêu chứ không như sự tự hủy. Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa đào tạo thiêng liêng và đào tạo nhân bản, vì đối tượng của đào tạo là toàn bộ con người.[41]

Bức Tâm Thư có một chi tiết rất quý cho việc này. Khi nói với người sẽ làm bề trên, Đức cha Lambert vận dụng lời Thánh Grêgôriô thành Nyssa: người được đặt làm đầu phải lãnh phần vất vả hơn và sống khiêm nhường hơn những người mình coi sóc. Ngài còn thêm một chữ vào câu trích của Thánh Grêgôriô: những người được trao phó phải được xem như kho tàng thánh thiêng Chúa ký gửi.[42] Đây là một nguyên tắc lãnh đạo đầy tính nhân bản. Trong một cộng đoàn mà mỗi chị em là “kho tàng thánh thiêng”, sẽ không có chỗ cho việc bóc lột sức lao động, cho sự lạnh lùng trước chị em đau yếu, hay cho văn hóa coi kiệt sức là nhân đức.

Một số gợi ý cụ thể:

  • Trong chương trình đào tạo ban đầu, có một học phần đọc các văn bản của Đấng Sáng lập với chú giải lịch sử và thần học, giúp chị em phân biệt giữa cốt lõi đặc sủng và lối diễn tả của thế kỷ XVII.
  • Đào tạo các bề trên và giáo tập về đồng hành thiêng liêng và nhận biết các dấu hiệu khủng hoảng tâm lý, đồng thời mạnh dạn mời chuyên viên tâm lý Công giáo cộng tác khi cần.
  • Duy trì nhịp nghỉ ngơi thật sự trong lịch cộng đoàn, như một phần của sự trung thành với đặc sủng, chứ không phải một nhượng bộ.

2. Từ cơ sở đến biên cương

Cuộc hoán cải thứ hai liên quan đến sứ vụ. Đức Thánh Cha Phanxicô mời gọi một Giáo hội “đi ra”, dám ra khỏi sự an toàn của mình để đến với các vùng ngoại biên.[43] Ngài còn nói rằng ngài thích một Giáo hội bị thương tích và lấm bẩn vì đã ra đường, hơn là một Giáo hội ốm yếu vì đóng kín và bám víu vào sự an toàn của mình.[44] Lời mời này đặc biệt hợp với các nữ tu Mến Thánh Giá, vì Đấng Sáng lập của các chị là một người suốt đời sống ở biên cương.

Ở Á châu, “đi ra” mang một sắc thái riêng. Ngay từ Hội nghị Khoáng đại lần thứ nhất (Đài Bắc, 1974), FABC đã xác định rằng việc loan báo Tin Mừng ở Á châu đòi hỏi Giáo hội địa phương đối thoại với ba thực tại: các nền văn hóa, các truyền thống tôn giáo, và người nghèo.[45] Đây chính là điều Monita ad Missionarios đã phác họa từ thế kỷ XVII: tôn trọng văn hóa địa phương, không áp đặt phong tục ngoại lai, và để Tin Mừng bén rễ trong lòng một dân tộc. Vita Consecrata cũng nhận định rằng đời thánh hiến giúp các tu sĩ biết tách mình khỏi của cải và cả khỏi nhiều nét văn hóa của chính mình, nhờ đó thích hợp cách đặc biệt cho công cuộc hội nhập văn hóa.[46]

Đối với các cộng đoàn Mến Thánh Giá, nhiều cộng đoàn sống giữa làng quê, bên cạnh những người theo Phật giáo hay thực hành tôn kính tổ tiên, cuộc đối thoại ấy trước hết là đối thoại đời sống: thăm hỏi khi hiếu hỷ, chia sẻ khi thiên tai, cùng lo cho trẻ em và người già trong xóm. Đồng thời, các cộng đoàn được mời mạnh dạn chọn những biên cương mới: khu nhà trọ công nhân, bệnh nhân không người thân trong bệnh viện, người trẻ nghiện mạng hay đổ vỡ gia đình.

3. Từ đón nhận đến trao ban

Cuộc hoán cải thứ ba liên quan đến hiệp thông và truyền giáo ra ngoài biên giới. Lịch sử cho thấy các hội dòng Mến Thánh Giá đã có những bước hiệp thông quan trọng. Năm 1985, bảy hội dòng Mến Thánh Giá tại Tổng Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh đã lập một Ủy ban nghiên cứu linh đạo Lambert. Bản Hiến chương chung sau đó được các Giám mục Việt Nam chuẩn nhận và được phần lớn các hội dòng Mến Thánh Giá tại Việt Nam và Hoa Kỳ đón nhận.[47] Đó là nền tảng quý để đi xa hơn: chia sẻ chương trình đào tạo, cùng tổ chức các khóa linh thao về linh đạo Đấng Sáng lập, và cùng thực hiện những sứ vụ mà một hội dòng đơn lẻ không đảm nhận nổi.

Hiệp thông ấy cũng mở ra chân trời truyền giáo ad gentes. Đức cha Lambert lập cộng đoàn Mến Thánh Giá tại Xiêm năm 1672. Như vậy, ngay từ những năm đầu, Dòng đã mang tính xuyên biên giới. Ngày nay, Giáo hội Việt Nam, vốn đã nhận rất nhiều từ các thừa sai, đang được mời trở thành Giáo hội trao ban. Thánh Gioan Phaolô II nhắc rằng mỗi Giáo hội địa phương phải quảng đại và rộng mở trước nhu cầu của các Giáo hội khác.[48] Vita Consecrata còn khẳng định rằng chính sứ vụ củng cố đời thánh hiến, đem lại cho nó lòng nhiệt thành và động lực mới.[49] Việc các hội dòng Mến Thánh Giá cùng nhau gửi chị em đến phục vụ ở Lào, Campuchia hay Thái Lan, nơi Đấng Sáng lập đã sống và qua đời, sẽ là một cách rất cụ thể để tri ân ngài.

Chia sẻ cộng đoàn

  1. Trong ba cuộc hoán cải này, cộng đoàn mình cần cuộc nào nhất? Vì sao?
  2. Trong cộng đoàn, chị em có thật sự được đối xử như “kho tàng thánh thiêng” Chúa ký gửi không?
  3. Hội dòng có thể cộng tác với một hội dòng Mến Thánh Giá khác trong việc gì cụ thể?

Việc làm đề nghị: Mỗi cộng đoàn chọn một “sứ vụ biên cương” nhỏ trong năm tới, chẳng hạn thăm viếng định kỳ một khu nhà trọ công nhân hay một trại phong, và cưu mang sứ vụ ấy bằng một giờ cầu nguyện chung mỗi tháng.

KẾT LUẬN

Bài viết đã đọc lại di sản của Đức cha Pierre Lambert de la Motte từ ba góc nhìn. Về mặt lịch sử, Dòng Mến Thánh Giá là một trụ cột trong chiến lược xây dựng Giáo hội địa phương, bên cạnh hàng giáo sĩ bản xứ và hàng thầy giảng. Về mặt linh đạo, Bức Tâm Thư năm 1670 cho thấy “Mến Thánh Giá” là một chuyển động duy nhất gồm ba nhịp: thuộc trọn về Đức Kitô chịu đóng đinh, kết hợp với cuộc khổ nạn của Người vì tình yêu, và dâng tất cả để những người chưa biết Chúa được ơn trở lại. Về mặt mục vụ, từ đó phát sinh ba cuộc hoán cải: từ khổ chế đến tự hiến lành mạnh, từ cơ sở đến biên cương, và từ đón nhận đến trao ban.

Nếu phải nói một câu tóm gọn luận điểm chung cho bài suy tư này thì sẽ như sau: Mến Thánh Giá là chiêm niệm mang tính truyền giáo. Nghĩa là, khi chiều kích truyền giáo bị lãng quên, linh đạo dễ co lại thành khổ chế cá nhân. Khi chiều kích chiêm niệm bị lãng quên, sứ vụ dễ trở thành hoạt động xã hội. Trung thành với Đấng Sáng lập là giữ được cả hai, nhờ chữ “Mến” nối kết chúng.

Bài viết cũng gợi mở một số hướng nghiên cứu tiếp theo. Thứ nhất, cần một ấn bản phê bình các văn bản của Đức cha Lambert bằng tiếng Việt, có đối chiếu nguyên bản tiếng Pháp và tiếng Latinh lưu tại văn khố Hội Thừa sai Paris và Bộ Truyền giáo. Thứ hai, cần nghiên cứu lịch sử so sánh giữa các hội dòng Mến Thánh Giá, để thấy đặc sủng đã được hội nhập vào các bối cảnh địa phương ra sao. Thứ ba, cần những khảo sát thực nghiệm về đời sống của nữ tu Việt Nam, đặc biệt về sức khỏe tâm lý và việc đào tạo.

Sau Tà Pao, hồ sơ của Đức cha Lambert bước sang giai đoạn Rôma. Theo thủ tục phong thánh, ngài sẽ cần được công nhận là đã sống các nhân đức anh hùng để được tuyên là Đấng Đáng Kính. Vì ngài không phải là vị tử đạo, việc phong chân phước còn cần một phép lạ được công nhận nhờ lời chuyển cầu của ngài. Ở chặng đường này, đóng góp thiết thực nhất của các nữ tu Mến Thánh Giá vẫn là điều Đấng Sáng lập đã dạy các chị từ năm 1670: cầu nguyện, hy sinh, và tin tưởng rằng hoa trái thuộc về Thiên Chúa.

Tài liệu tham khảo

Văn kiện Giáo hội

Công đồng Vatican II. Sắc lệnh Ad Gentes về hoạt động truyền giáo của Giáo hội. 07/12/1965.

Công đồng Vatican II. Sắc lệnh Perfectae Caritatis về canh tân thích nghi đời sống dòng tu. 28/10/1965.

Thánh bộ Tu sĩ và Thánh bộ Giám mục. Mutuae Relationes. 14/5/1978.

Gioan Phaolô II. Thông điệp Redemptoris Missio. 07/12/1990.

Gioan Phaolô II. Tông huấn hậu Thượng Hội đồng Vita Consecrata. 25/3/1996.

Phanxicô. Tông huấn Evangelii Gaudium. 24/11/2013.

Phanxicô. Tông thư gửi tất cả những người sống đời thánh hiến nhân Năm Đời sống Thánh hiến. 21/11/2014.

FABC. Evangelization in Modern Day Asia. Hội nghị Khoáng đại lần thứ nhất, Đài Bắc, 1974.

Nguồn về Đức cha Lambert và Dòng Mến Thánh Giá

Lambert de la Motte, Pierre. Bức Tâm Thư gửi chị Anê và chị Paula. Cửa Khẩu Đàng Ngoài, 26/02/1670. Bản tiếng Việt có chú giải, Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles. https://www.lhcla.org/vi/_files/ugd/9c01cb_03b3ce6a9b5b4240b9ab81faa240bb1d.pdf.

Nhóm Nghiên cứu Linh đạo Mến Thánh Giá. “350 năm Dòng Mến Thánh Giá” (loạt bài). Hiệp Thông (HĐGMVN), 2020.

Tòa Giám mục Thành phố Hồ Chí Minh. Hiến chương Dòng Mến Thánh Giá Việt Nam. 1990. Lưu hành nội bộ.

Hội dòng Mến Thánh Giá Huế. “Chân dung Đấng Sáng lập – Đức Cha Lambert de la Motte”. https://menthanhgiahue.org/chan-dung-dang-sang-lap-duc-cha-lambert-de-la-motte/.

Giáo phận Cần Thơ. “Vị Tôi tớ Chúa, Đức cha Pierre Lambert de La Motte, những thành quả truyền giáo và tiến trình xin phong thánh”. 2022. https://gpcantho.com/wp-content/uploads/2022/06/Vi-Toi-To-Chua.pdf.

Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles. “Spirituality” và “Bishop Lambert’s Timeline”. https://www.lhcla.org/spirituality; https://www.lhcla.org/founder.

Phan, T. T. “Lovers of the Holy Cross (LHC)”. New Catholic Encyclopedia. https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/lovers-holy-cross-lhc.

Trần Minh Thực, Vinhsơn. “Thỉnh nguyện xin mở án phong chân phước Đức cha François Pallu”. Giáo phận Đà Nẵng, 2023.

Jacques, Roland. Le premier synode du Tonkin (14 février 1670). Luận văn cử nhân giáo luật, Paris, 1993.

Trương Bá Cần. Lịch sử phát triển Công giáo ở Việt Nam, tập 2. Hà Nội: Nxb. Tôn giáo, 2008.

Tin tức và tường thuật

“Ghi ơn Đức cha Lambert: Cảm tạ tiền nhân và sống trách nhiệm với hiện tại”. Đại Chủng viện Xuân Lộc, 11/2026.

“Một hành trình tri ân – Phỏng vấn Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng về tiến trình phong chân phước và phong thánh cho Tôi tớ Chúa Đức cha Pierre Lambert de la Motte”. WGPPT, 10/11/2026.

“Vietnam: 20,000 at opening of beatification cause of Bishop de La Motte”. AsiaNews, 01/2024.

“The diocesan phase of the cause of beatification opens for two missionary bishops”. Agenzia Fides.

“Vietnam Catholics honor their first bishop” và “A founder who may become a Blessed”. UCA News.

“The first synod of Tonkin (February 14, 1670)”. IRFA, 09/5/2022.

Bertrand Nguyễn Thanh Hoài. “Trầm cảm trong đời sống thánh hiến tại Việt Nam”. 2026.

[1] Về nghi thức kết thúc, x. “Ghi ơn Đức cha Lambert: Cảm tạ tiền nhân và sống trách nhiệm với hiện tại”, Đại Chủng viện Xuân Lộc, https://dcvxuanloc.net/ghi-on-duc-cha-lambert-cam-ta-tien-nhan-va-song-trach-nhiem-voi-hien-tai/ (truy cập 14/11/2026). Chương trình diễn ra trong hai ngày 12 và 13/11/2026.

[2] X. “Phiên khai mạc cuộc điều tra phong chân phước và phong thánh cho Đức cha Pierre Lambert de la Motte tại Tàpao”, Truyền thông HĐGMVN và Media Giáo phận Phan Thiết. Một số bản đăng lại ghi nhầm năm 2023 ở dòng mở đầu; ngày đúng là 13/01/2024, như Hội dòng Mến Thánh Giá Huế cũng xác nhận: “Chân dung Đấng Sáng lập – Đức Cha Lambert de la Motte”, https://menthanhgiahue.org/chan-dung-dang-sang-lap-duc-cha-lambert-de-la-motte/.

[3] X. Vinhsơn Trần Minh Thực, “Thỉnh nguyện xin mở án phong chân phước Đức cha François Pallu”, Giáo phận Đà Nẵng, 2023, https://giaophandanang.org/wp-content/uploads/2023/10/Thinh-nguyen-Duc-cha-Pallu-final.pdf.

[4] X. “Vietnam diocese begins sainthood cause of pioneering bishop”, Today’s Catholic (Malaysia), https://www.todayscatholic.com.my/vietnam-diocese-begins-sainthood-cause-of-pioneering-bishop/.

[5] X. “Thánh lễ tuyên phong Chân phước cho Tôi tớ Chúa Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp”, Giáo phận Bà Rịa, 03/7/2026, https://www.giaophanbaria.org/tin-giao-hoi-viet-nam/cac-giao-phan/2026/07/03/thanh-le-tuyen-phong-chan-phuoc-cho-toi-to-chua-phanxico-xavie-truong-buu-diep.html.

[6] X. “Vị Tôi tớ Chúa, Đức cha Pierre Lambert de La Motte, những thành quả truyền giáo và tiến trình xin phong thánh”, Giáo phận Cần Thơ, 2022, https://gpcantho.com/wp-content/uploads/2022/06/Vi-Toi-To-Chua.pdf.

[7] Nhóm Nghiên cứu Linh đạo Mến Thánh Giá, “350 năm Dòng Mến Thánh Giá. Bài 5: Ba mươi hội dòng Mến Thánh Giá”, Hiệp Thông 116 (2020), https://www.hdgmvietnam.com/chi-tiet/350-nam-dong-men-thanh-gia-ba-muoi-hoi-dong-men-thanh-gia-39999. Con số cần được cập nhật theo niên giám mới nhất.

[8] Công đồng Vatican II, Sắc lệnh Perfectae Caritatis về canh tân thích nghi đời sống dòng tu (28/10/1965), số 2.

[9] Gioan Phaolô II, Tông huấn Vita Consecrata về đời sống thánh hiến (25/3/1996), số 36–37.

[10] Các nguồn không thống nhất về ngày và nơi sinh: Hội dòng Mến Thánh Giá Huế và Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles ghi ngày 28/01/1624 tại Lisieux; một số nguồn khác ghi ngày 16/01/1624 tại La Boissière (Calvados). X. “Chân dung Đấng Sáng lập”, Mến Thánh Giá Huế; “Pierre Lambert de la Motte”, Wikipedia. Hồ sơ của Ban Cáo thỉnh sẽ là căn cứ xác định.

[11] X. “Vị Tôi tớ Chúa, Đức cha Pierre Lambert de La Motte…”, Giáo phận Cần Thơ; “Chân dung Đấng Sáng lập”, Mến Thánh Giá Huế.

[12] X. “Pierre Lambert de la Motte”, Wikipedia; “Vietnam Catholics honor their first bishop”, UCA News, https://www.ucanews.com/news/vietnam-catholics-honor-their-first-bishop/97693.

[13] X. “20 000 personnes présentes à l’ouverture de la cause de béatification de ce missionnaire français”, Aleteia, 15/01/2024, https://fr.aleteia.org/2024/01/15/20-000-personnes-presentes-a-louverture-de-la-cause-de-beatification-de-ce-missionnaire-francais/.

[14] Theo nguồn của Giáo phận Cần Thơ, công đồng khai mạc ngày 29/02/1664 tại nhà thờ Thánh Giuse trong khu người Việt ở Ayutthaya. X. “Vị Tôi tớ Chúa…”, Giáo phận Cần Thơ.

[15] X. “A founder who may become a Blessed”, UCA News, https://www.ucanews.com/amp/a-founder-who-may-become-a-blessed/102999; “The diocesan phase of the cause of beatification opens for two missionary bishops”, Agenzia Fides, https://www.fides.org/en/news/74631. Các nguồn chênh nhau về năm thành lập chủng viện (1664 hoặc 1665).

[16] X. “Vị Tôi tớ Chúa…”, Giáo phận Cần Thơ, nơi gọi ngài là “Ông tổ” của hàng giáo sĩ bản xứ Việt Nam.

[17] Về Công đồng Phố Hiến, x. “The first synod of Tonkin (February 14, 1670)”, IRFA, https://irfa.paris/en/the-first-synod-of-tonkin-february-14-1670/. Theo tư liệu IRFA, công đồng này do cha François Deydier, Tổng Đại diện Đàng Ngoài, triệu tập; Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles thì ghi Đức cha Lambert triệu tập. Điểm này cần đối chiếu thêm với Jacques Roland, Le premier synode du Tonkin (14 février 1670) (Paris, 1993). Về Công đồng Hội An, x. “Bishop Lambert’s Timeline”, https://www.lhcla.org/founder.

[18] X. “Vị Tôi tớ Chúa…”, Giáo phận Cần Thơ; “Bishop Lambert’s Timeline”, Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles. Về cộng đoàn đầu tiên tại Kiên Lao (Bùi Chu), x. “Lovers of the Holy Cross (LHC)”, New Catholic Encyclopedia, https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/lovers-holy-cross-lhc.

[19] X. Công đồng Vatican II, Sắc lệnh Ad Gentes về hoạt động truyền giáo của Giáo hội (07/12/1965), số 15–18: số 16 về hàng giáo sĩ địa phương, số 17 về các giáo lý viên, số 18 về đời sống tu trì cần được vun trồng ngay từ giai đoạn trồng cấy Giáo hội.

[20] Gioan Phaolô II, Thông điệp Redemptoris Missio về giá trị thường hằng của mệnh lệnh truyền giáo (07/12/1990), số 83.

[21] Bức Tâm Thư, câu 1–4 và lời ghi cuối thư. Bản tiếng Việt có chú giải do Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles phổ biến: https://www.lhcla.org/vi/_files/ugd/9c01cb_03b3ce6a9b5b4240b9ab81faa240bb1d.pdf. Theo chú thích của bản này, nguyên bản tiếng Pháp mang đầu đề “Thư gửi Bà Anê và Bà Paula” và được lưu tại Văn khố Thánh bộ Truyền bá Đức tin (Fondo S.C. Indie Orientali, Cina, vol. 3, tr. 547).

[22] Ngày Lễ Phục Sinh 1670 (lịch Grêgôriô) được tính theo công thức tính lịch phụng vụ thông thường. Ngày tuyên khấn 19/02/1670 cũng được ghi nhận trong “If anyone wants to follow after me…”, Orange County Catholic, https://www.occatholic.com/?p=30995.

[23] Bức Tâm Thư, câu 4–5.

[24] X. “Spirituality”, Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles, https://www.lhcla.org/spirituality, mục “The three great dimensions”.

[25] Vita Consecrata, số 24.

[26] Bức Tâm Thư, câu 8.

[27] Bức Tâm Thư, câu 10.

[28] X. “Spirituality”, Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles.

[29] Vita Consecrata, số 24. Về chỗ đứng của cầu nguyện và khổ chế như “cuộc chiến thiêng liêng”, x. số 38.

[30] Bức Tâm Thư, câu 8.

[31] Redemptoris Missio, số 78.

[32] Ad Gentes, số 40.

[33] X. “Vietnam might have 2 newly recognized saints”, Aleteia, 25/01/2024, https://aleteia.org/2024/01/25/vietnam-might-have-2-newly-recognized-saints/, nơi mô tả Dòng như dành cho cầu nguyện chiêm niệm và hoạt động tông đồ.

[34] Phanxicô, Tông thư gửi tất cả những người sống đời thánh hiến nhân Năm Đời sống Thánh hiến (21/11/2014), I, 1–3.

[35] X. “Inspired by Vietnam’s first bishop”, The Sunday Examiner, 15/7/2022, https://examiner.org.hk/2022/07/15/inspired-by-vietnams-first-bishop/news/.

[36] X. “Vietnamese sisters discuss ways to support their ministries”, Global Sisters Report, https://www.globalsistersreport.org/news/vietnamese-sisters-discuss-ways-support-their-ministries.

[37] Vita Consecrata, số 37.

[38] X. Vita Consecrata, số 89–90.

[39] Về hiện tượng này trong bối cảnh Việt Nam, x. Bertrand Nguyễn Thanh Hoài, “Trầm cảm trong đời sống thánh hiến tại Việt Nam” (2026). Về đào tạo nhân bản trong đời thánh hiến, x. Vita Consecrata, số 65–71.

[40] X. Thánh bộ Tu sĩ và Thánh bộ Giám mục, Mutuae Relationes (14/5/1978); Vita Consecrata, số 48–49.

[41] X. Vita Consecrata, số 65 và 71.

[42] Bức Tâm Thư, câu 7, và chú thích 2 của bản tiếng Việt do Dòng Mến Thánh Giá Los Angeles phổ biến, đối chiếu với Grêgôriô thành Nyssa, Về việc giáo dục Kitô hữu (PG 46, 295–298).

[43] Phanxicô, Tông huấn Evangelii Gaudium về việc loan báo Tin Mừng trong thế giới ngày nay (24/11/2013), số 20–24.

[44] Evangelii Gaudium, số 49.

[45] FABC, Evangelization in Modern Day Asia, Tuyên bố của Hội nghị Khoáng đại lần thứ nhất (Đài Bắc, 1974). Về sự tiếp nối gần đây, x. Đại hội FABC 50 (Bangkok, 2022) với chủ đề cùng đồng hành như các dân tộc Á châu.

[46] Vita Consecrata, số 79–80.

[47] X. “Lovers of the Holy Cross (LHC)”, New Catholic Encyclopedia; Tòa Giám mục Thành phố Hồ Chí Minh, Hiến chương Dòng Mến Thánh Giá Việt Nam (1990, lưu hành nội bộ).

[48] Redemptoris Missio, số 64.

[49] Vita Consecrata, số 78.

Có thể bạn quan tâm